Barınma Hakkı mı, Rant Kapısı mı? Türkiye ve İspanya'dan Çözüm Arayışları

İspanya'da Yükselen Ses: "Kira Ödemiyoruz!"

Benzer bir barınma kriziyle yüzleşen İspanya'da halk, sesini duyurmak için sokaklara döküldü. 40'tan fazla şehirde yankılanan gösterilerde kiraların %50 indirilmesi yönünde güçlü bir talep dile getirildi. Ancak İspanyol kiracıların talepleri sloganlarla sınırlı kalmadı. Madrid Kiracılar Derneği, talepleri karşılanmadığı takdirde ülke çapında bir "kira ödeme grevi" başlatma hazırlığında olduklarını duyurdu. Sözleşmesi sona eren yarım milyon haneyi direnişe çağıran bu kolektif duruş, barınmanın ticari bir kazanç kapısı değil, temel bir insan hakkı olduğunu tüm dünyaya hatırlatıyor.

Türkiye'deki Durum: TOKİ Hamleleri Yeterli mi?

Türkiye'de AK Parti iktidarı döneminde 1.7 milyonu aşkın sosyal konut projesi hayata geçirilerek 5 milyondan fazla dar gelirli vatandaşımız ev sahibi yapıldı. Cumhuriyet tarihi boyunca eşi benzeri görülmemiş bu büyük ölçekli üretim çabasına rağmen, konut krizi ne yazık ki tam anlamıyla dindirilemedi. Bunun temel nedenlerinden biri, konutun bir ihtiyaçtan ziyade bir "rant aracı" olarak görülmesi gerçeği. Pek çok konuta sahip olan "kira zenginleri", vatandaşlık edinme amacıyla gayrimenkul yatırımı yapan yabancılar ve günlük kiralama sistemleri, piyasayı kontrol edilmesi zor bir noktaya taşıdı. Hükümetin vatandaşlık için gayrimenkul yatırım sınırını 400 bin dolara çıkarması ve günlük kiralama yasası gibi adımlar önemli olsa da, bu sorunun kökten çözümü için yapısal reformlara ihtiyaç duyulduğu aşikar.

Türkiye'de Kira Grevi Hayal mi?

"İki ay kira ödemezsek hemen icra gelir kapımıza dayanır" endişesini taşıdığınızı biliyorum. Ancak İspanya örneğindeki asıl güçlü dinamik, bireysel "icra korkusu" değil, milyonlarca insanın aynı anda harekete geçmesinin yarattığı kolektif baskıdır. Konutun rant olmaktan çıkmadığı sürece, sadece yeni konutlar inşa ederek bu sorunu tam anlamıyla çözmek mümkün görünmüyor. Sorunun çözümü için atılması gereken adımlar ise şunlardır:

• •Arazi Reformu: Sosyal konut projeleri için yeni ve uygun araziler tahsis edilmeli.
• •Bürokrasinin Azaltılması: İnşaat ruhsatı süreçleri gibi bir yılı bulabilen bürokratik işlemler hızlandırılmalı.
• •Vergi Düzenlemeleri: Konut sektöründeki vergi yükü hafifletilmeli, ancak birden fazla konuta sahip olanlardan alınan vergiler artırılarak rant elde etmenin önüne geçilmeli.

Barınma hakkı, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nde de açıkça belirtildiği gibi en temel insan haklarından biridir. İspanya'daki kiracıların örgütlü duruşu, Türkiye'deki kiralık konut krizi için önemli bir ilham kaynağı olabilir: Örgütlü bir talep, yasaları ve piyasa dinamiklerini dönüştürebilecek en güçlü potansiyele sahiptir.