Aile Mülklerinde "Hülleli" Devirler: Gerçek Bir Satış mı, Yoksa Miras Kaçırma Girişimi mi?

Gayrimenkul dünyasında karşılaşılan bazı durumlar, ilk bakışta basit bir işlem gibi görünse de, altında yatan hukuki karmaşıklıklarla dikkat çeker. Özellikle aile içinde gerçekleşen mülk devirleri, bazen yasal zorunlulukları aşma veya miras haklarını yeniden şekillendirme amacı taşıyabilir. Bu noktada, "hülleli" devirler olarak adlandırılan ve görünüşte hukuki bir işlem olsa da, gerçek iradeyi gizlemeye yönelik olabilecek bu tür durumlar, beraberinde önemli hukuki soruları gündeme getirmektedir.

Bir şahsın hayattayken sahip olduğu mal varlığı üzerindeki hak iddiaları, miras hukuku açısından oldukça nettir. Kural olarak, mirasçılar, miras bırakan kişi hayatta olduğu sürece, o kişinin mal varlığı üzerinde herhangi bir hak talebinde bulunamazlar. Dolayısıyla, örneğin bir gelinin üzerinde kayıtlı olan bir mülk ile ilgili olarak, hayatta olan kayınvalidesinin "miras hakkı" söz konusu olamaz. Bu tür bir hak iddiasının gündeme gelebilmesi, ancak ve ancak gelinin vefatı ve ardından alt soyunun (çocuğunun) bulunmaması gibi oldukça istisnai ve spesifik durumlar karşısında mümkün olabilir.

Aile bireyleri arasında gerçekleşen gayrimenkul devirlerinde, özellikle 10 yıl gibi uzun bir süreye yayılan işlemler söz konusu olduğunda, bu devirlerin ardındaki niyetin incelenmesi önem kazanır. Eğer bu devir silsilesinin temel amacının, diğer mirasçıların (örneğin, kayınpeder veya kardeşler gibi) kanuni saklı paylarını ihlal etmek olduğu kanıtlanırsa, bu durumda "Tapu İptal ve Tescil Davası" açılması gündeme gelebilir. Bu tür davalarda temel soru, maddi sıkıntı içinde olduğu iddia edilen kayınvalidenin, bu mülkün fiili sahibi mi olduğu, yoksa sadece potansiyel bir mirasçının eşi statüsünde mi bulunduğu üzerine odaklanır. Hukuk, işlemdeki "görünüşteki eylem" ile "gerçek irade" arasındaki tutarsızlığı tespit etmeye çalışır.

Eğer söz konusu devirler için fiilen bir bedel ödenmemişse ve mülk, sadece "aile içinde kalması ama belirli bir kişinin tasarrufunda olması" gibi, miras hukuku açısından geçerli bir sebep olmaksızın el değiştirmişse, mahkemeler bu durumu miras kaçırma girişimi olarak değerlendirebilir. Bu noktada, on yıl önceki ilk devrin resmi kayıtlarda "bağış" mı yoksa "satış" olarak mı gösterildiği, davanın seyrini doğrudan etkileyen kritik bir unsurdur. İlk devrin, gerçekte bir bedel alınmadan "satış" gibi gösterilmesi durumunda, zamanaşımı süresi gözetilmeksizin her zaman dava açma hakkı doğar. Gelinin, kayınvalidesini evden uzaklaştırması gibi aile içi yaşanan gerginlikler veya duygusal anlaşmazlıklar, tapu sicilindeki mülkiyet hakkını tek başına geçersiz kılamaz. Mülkiyetin yasal olarak "gelin" adına kayıtlı olması, bu hukuki statüyü korur. Ancak bu statüyü aşabilecek tek etken, devir işlemlerinin gerçekte hileli olduğunun somut delillerle (banka kayıtları, tanık beyanları, tarafların ekonomik durum analizleri gibi) mahkeme nezdinde kanıtlanmasıdır.